वयाच्या ७५ व्या वर्षीही मातीसाठी धडपडणाऱ्या एका माऊलीची प्रेरणादायी गाथा: रेशनिंग क्लर्क ते आदर्श शिक्षण महर्षी!

लेखक विजय लिपारे

“स्वतःसाठी तर सगळेच जगतात, पण खरं जीवन ते असतं जे इतरांच्या चेहऱ्यावर आनंद आणण्यासाठी खर्च होतं.”

आज वयाच्या ७५ व्या वर्षीही ज्यांच्या डोळ्यांत गावाच्या विकासाची स्वप्नं तरळतात, अशा आसावरी देसाई यांच्या रूपाने या विधानाची प्रचिती पदोपदी येते. २०१० मध्ये शासकीय सेवेतून (रेशनिंग क्लर्क म्हणून) निवृत्त झाल्यानंतर ठाण्यात स्थायिक झालेल्या आसावरीताईंनी जे कर्तृत्व गाजवलं आहे, ते केवळ कौतुकास्पद नसून थक्क करणारे आहे. वयाच्या या टप्प्यावर जिथे अनेकजण विश्रांतीचा विचार करतात, तिथे ताईंनी आपल्या लाडक्या गावासाठी कंबर कसली. मूळच्या रत्नागिरी जिल्ह्यातील लांजा तालुक्याच्या असणाऱ्या आसावरीताई, शहरात स्थिरावल्या असल्या तरी त्यांचे मन सतत आपल्या मातीत, आपल्या गावासाठी काहीतरी करण्याच्या ओढीने व्याकुळ होते.

एक स्वप्न: जिथे शिक्षणापासून कुठलेही लेकरू वंचित राहणार नाही
गावात शिक्षणाची पुरेशी सोय नसल्याने लहान मुलांना शिक्षणासाठी मैलोन्मैल दूरवर वणवण भटकत जावं लागतं, हे चित्र आसावरीताईंच्या कोमल मनाला सतत टोचायचे. गावात आधीपासूनच पहिली ते चौथीपर्यंतची प्राथमिक शाळा होती. पण शिक्षण हा प्रत्येक बालकाचा हक्क आहे, या ठाम विश्वासाने देसाई कुटुंबाने एक धाडसी पाऊल पुढे टाकले.
वयाच्या उत्तरार्धातही अंगात अफाट ऊर्जा बाळगून त्यांनी स्वतःच्या कष्टाच्या पैशातून गावात ५ वी ते ८ वीच्या वर्गांसाठी शाळा उभी केली. आपल्या आई-वडिलांच्या पवित्र स्मरणार्थ या शाळेला ‘भासकर रुक्मिणी शाळा’ असे नाव देण्यात आले.

अखंड जिद्द आणि ३७ लाखांचा प्रेरणादायी प्रवास
८ वी पर्यंत शाळा सुरू झाली असली, तरी आसावरीताईंचे स्वप्न इथेच कसे थांबणार? आपल्या गावातील मुलांना ९ वी आणि १० वीच्या शिक्षणासाठी तालुक्याला किंवा इतर गावी दूर जावे लागू नये, यासाठी त्यांनी माध्यमिक शाळा पूर्ण करण्याचे ध्येय उराशी बाळगले.

वृद्धपकाळ आणि आर्थिक अडचणींचे डोंगर समोर असतानाही त्या खचल्या नाहीत. त्यांनी वृद्ध शरीराला न जुमानता सरकारी दरबारी चकरा मारल्या, अधिकाऱ्यांशी समन्वय साधला. लोकसभा अध्यक्षा सुमित्रा महाजन यांच्या बहुमूल्य सहकार्याने शासनाकडून २० लाख रुपयांचे अनुदान मिळवण्यात त्यांना यश आले. परंतु, शाळेची भव्य वास्तू आणि इतर गरजांसाठी हा निधी अपुरा पडत होता.

पण हार मानतील त्या आसावरीताई कशाच्या? त्यांनी आपल्या मित्रमंडळी, आप्तेष्ट, कुटुंबीय आणि विविध स्रोतांच्या माध्यमातून आणखी १७ लाख रुपये गोळा केले. अखेर, अहोरात्र मेहनत करून एकूण ३७ लाखांचा निधी उभा केला आणि शाळेत ८ वी ते १० वीचे वर्ग यशस्वीपणे सुरू करून दाखवले! कोल्हापूर जिल्ह्यातील करवीर तालुक्यातील ‘साग्रूल’ शिक्षण संस्थेच्या सहकार्याने उभे राहिलेले हे ज्ञानमंदिर आज ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांसाठी खऱ्या अर्थाने वरदान ठरले आहे.

अभिमानास्पद यश आणि माणुसकीचा वस्तुपाठ
आज वयाच्या ७५ व्या वर्षीही जेव्हा त्या ‘भासकर रुक्मिणी शाळा’ पाहतात, जी आज शिक्षणातच नव्हे, तर सांस्कृतिक उपक्रम आणि शिस्तीच्या बाबतीतही संपूर्ण परिसरात अव्वल स्थान पटकावते आहे, तेव्हा त्यांच्या चेहऱ्यावरचा आनंद पाहण्यासारखा असतो.
आसावरीताईंसारख्या व्यक्तींकडे पाहिल्यावर आपल्या देशाच्या उज्ज्वल भविष्याबद्दलचा विश्वास अजुनच दृढ होतो.

वयाच्या ७५ व्या वर्षीही तरुणांना लाजवेल असा उत्साह ठेवून, “आपण समाजाचे काहीतरी देणे लागतो” ही भावना जपणारे आसावरी देसाई यांचे आयुष्य म्हणजे आजच्या पिढीसाठी एक दीपस्तंभ आहे. त्यांच्या या खडतर पण अत्यंत प्रेरणादायी प्रवासाला आमचा त्रिवार मानाचा मुजरा!